Σε μια σημαντική αλλαγή για την ευρωπαϊκή τουριστική αγορά προχωρά η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι Βρυξέλλες υιοθέτησαν το πρώτο σκέλος της προτεινόμενης μεταρρύθμισης «ΦΠΑ στην Ψηφιακή Εποχή» (VAT in the Digital Age – ViDA). Με βάση τους νέους κανόνες, από τα μέσα του 2028 τα κράτη-μέλη θα πρέπει να επιβάλλουν ΦΠΑ στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τουριστικών καταλυμάτων διάρκειας έως και 30 συνεχόμενων διανυκτερεύσεων.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί το τέλος της απαλλαγής από τον ΦΠΑ για τις ιδιωτικές μισθώσεις καταλυμάτων διακοπών, όταν αυτές δεν συνοδεύονται από υπηρεσίες φιλοξενίας, όπως ο καθαρισμός κατά τη διάρκεια της διαμονής ή η αλλαγή κλινοσκεπασμάτων και πετσετών.
Αλλαγή ισορροπιών στην αγορά
Μέχρι σήμερα, οι ιδιοκτήτες τουριστικών διαμερισμάτων και κατοικιών που προσέφεραν περιορισμένες υπηρεσίες φιλοξενίας, όπως πρωινό ή καθαρισμό, σε πολλές περιπτώσεις δεν χρέωναν ΦΠΑ, καθώς καλύπτονταν από το καθεστώς απαλλαγής.
Διαφορετική ήταν η αντιμετώπιση των ξενοδοχείων, τα οποία παρέχουν ένα ευρύτερο φάσμα υπηρεσιών και μπορούσαν να εφαρμόζουν μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ, οι οποίοι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες διαμορφώνονταν γύρω στο 10%. Παράλληλα, οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να εκπέσουν τον ΦΠΑ των επαγγελματικών τους δαπανών ως φόρο εισροών.
Από το 2028, η εικόνα αυτή αλλάζει. Η απαλλαγή από τον ΦΠΑ για τις ιδιωτικές βραχυχρόνιες μισθώσεις καταργείται, με στόχο να δημιουργηθούν πιο ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ ξενοδοχείων και ιδιωτικών καταλυμάτων.
Το «αντάλλαγμα» για τους ιδιοκτήτες
Η νέα ρύθμιση, ωστόσο, δεν φέρνει μόνο επιβαρύνσεις. Οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών καταλυμάτων θα αποκτήσουν πλέον και τη δυνατότητα έκπτωσης του ΦΠΑ που καταβάλλουν για επαγγελματικές δαπάνες.
Μέχρι σήμερα, όσοι λειτουργούν τα ακίνητά τους υπό καθεστώς απαλλαγής δεν μπορούσαν να εκπέσουν τον ΦΠΑ από έξοδα όπως ανακαινίσεις, αγορές επίπλων και εξοπλισμού, αλλά ούτε και τις προμήθειες που καταβάλλουν σε πλατφόρμες και μεσάζοντες, όπως η Booking και η Airbnb.
Η δυνατότητα συμψηφισμού του ΦΠΑ εισροών εκτιμάται ότι θα λειτουργήσει ως ένα είδος εξισορρόπησης, περιορίζοντας μέρος της πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης που θα προκύψει από την κατάργηση της απαλλαγής.
Διαφορετικές ταχύτητες στην Ευρώπη
Το φορολογικό τοπίο στον ευρωπαϊκό τουρισμό παραμένει, πάντως, ιδιαίτερα ανομοιογενές. Σύμφωνα με στοιχεία της ευρωπαϊκής ένωσης ξενοδοχειακών και τουριστικών επιχειρήσεων Hotrec, η πλειονότητα των κρατών-μελών εφαρμόζει μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ στις τουριστικές υπηρεσίες, αναγνωρίζοντας τον κρίσιμο ρόλο του κλάδου για την οικονομία και την απασχόληση.
Υπάρχουν, ωστόσο, και χώρες που έχουν ήδη καταργήσει τους μειωμένους συντελεστές για τα ξενοδοχεία και τα τουριστικά καταλύματα. Στη Δανία, για παράδειγμα, η ξενοδοχειακή διαμονή φορολογείται με τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ, ο οποίος ανέρχεται στο 25%. Στην Ολλανδία, από τον Ιανουάριο του 2022, καταργήθηκε επίσης ο μειωμένος συντελεστής, με τον ΦΠΑ για τα ξενοδοχεία να διαμορφώνεται στο 21%.
Εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ηνωμένο Βασίλειο επιβάλλει κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 20% στη διαμονή σε ξενοδοχεία και σε άλλες συναφείς τουριστικές υπηρεσίες.
Φόβοι για νέες αυξήσεις και επιπτώσεις στον τουρισμό
Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών εξακολουθεί να εφαρμόζει ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση στον τουρισμό, οι πιέσεις για αύξηση των φορολογικών εσόδων εντείνονται.
Τα τελευταία χρόνια, χώρες όπως η Ιρλανδία, η Ρουμανία, η Τσεχία, η Εσθονία και η Φινλανδία έχουν προχωρήσει σε αυξήσεις του ΦΠΑ στη διαμονή, αναζητώντας πρόσθετα έσοδα για να καλύψουν δημοσιονομικά κενά.
Οι ειδικοί προειδοποιούν, ωστόσο, ότι η αύξηση της φορολογίας στον τουρισμό μπορεί να έχει ευρύτερες συνέπειες. Η ακριβότερη διαμονή ενδέχεται να καταστήσει ορισμένους ευρωπαϊκούς προορισμούς λιγότερο ανταγωνιστικούς έναντι χωρών εκτός Ευρώπης, όπως η Ελβετία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ταϊλάνδη, όπου οι τουρίστες μπορεί να βρουν διαφορετικό φορολογικό κόστος.
Παράλληλα, μια αύξηση του ΦΠΑ μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της τουριστικής κίνησης ή να επηρεάσει τις επιλογές των ταξιδιωτών, οι οποίοι ενδέχεται να στραφούν σε προορισμούς με χαμηλότερη φορολογία.
Οι επιπτώσεις, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, δεν θα περιοριστούν μόνο στα καταλύματα. Μια μικρότερη τουριστική δαπάνη μπορεί να επηρεάσει συνολικά την τοπική οικονομία, από τις μεταφορές και τα καταστήματα έως την εστίαση και τις μικρές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την τουριστική κίνηση.
Το μεγάλο στοίχημα από το 2028
Η νέα ευρωπαϊκή ρύθμιση δίνει στα κράτη-μέλη τον απαραίτητο χρόνο να προσαρμοστούν στο νέο φορολογικό περιβάλλον. Για χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων που δραστηριοποιούνται στη βραχυχρόνια μίσθωση, όμως, το 2028 αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής.
Το νέο καθεστώς θα φέρει για πρώτη φορά υποχρέωση επιβολής ΦΠΑ σε ένα σημαντικό τμήμα της αγοράς των ιδιωτικών τουριστικών καταλυμάτων, αλλά ταυτόχρονα θα ανοίξει και τον δρόμο για την έκπτωση του ΦΠΑ των επαγγελματικών δαπανών τους.
Το τελικό αποτύπωμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο κάθε χώρα θα εφαρμόσει τους νέους κανόνες, αλλά και από τους μειωμένους συντελεστές που θα επιλέξει να διατηρήσει για τις τουριστικές υπηρεσίες.
Σε κάθε περίπτωση, η Ευρώπη φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φορολογική εποχή για τον τουρισμό, με τη βραχυχρόνια μίσθωση να περνά πλέον από το καθεστώς της φορολογικής εξαίρεσης σε ένα νέο πλαίσιο κανόνων, όπου το ζητούμενο θα είναι η ισορροπία ανάμεσα στα δημόσια έσοδα, τον θεμιτό ανταγωνισμό και τη διατήρηση της ευρωπαϊκής τουριστικής ανταγωνιστικότητας.
