Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε σήμερα 9 Σεπτεμβρίου τον Νόμο για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία (Affordable Housing Act), με στόχο να στηρίξει τα κράτη-μέλη και τις πόλεις στην αντιμετώπιση των ζητημάτων οικονομικής προσιτότητας και διαθεσιμότητας κατοικίας στις περιοχές που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες πιέσεις.
Για την αγορά, η σημασία της πρότασης είναι άμεση, καθώς το νέο πλαίσιο αποσαφηνίζει υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να επιβάλλονται περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις από τις εθνικές και τοπικές αρχές. Για να προχωρήσουν σε τέτοια μέτρα, θα πρέπει να τεκμηριώνουν ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις επιβαρύνουν ουσιαστικά και επί τουλάχιστον τρία χρόνια τη διαθεσιμότητα ή την οικονομική προσιτότητα της κατοικίας, καθώς και ότι η παρέμβασή τους είναι στοχευμένη, αναγκαία και αναλογική.
Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις περιοχές υπό στεγαστική πίεση
Στη σχετική ανακοίνωση αναφέρονται τα ακόλουθα:
Η έλλειψη οικονομικά προσιτής κατοικίας έχει εξελιχθεί σε μία από τις πλέον επείγουσες ανησυχίες για τους Ευρωπαίους. Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο, περισσότερο από το 50% των κατοίκων των πόλεων θεωρούν τη στέγαση άμεσο και επείγον πρόβλημα στην περιοχή όπου ζουν.
Η σημερινή πρόταση συμβάλλει στην αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών. Η στεγαστική κρίση αποδυναμώνει επίσης την ανταγωνιστικότητά μας, περιορίζοντας την κινητικότητα στην εργασία και την εκπαίδευση. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστεί.
Σε ορισμένες πόλεις και δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, όπου οι πιέσεις στη στέγαση είναι εντονότερες, η αυξανόμενη χρήση κατοικιών για σκοπούς διαφορετικούς από την κύρια κατοικία μπορεί να επιδεινώσει την τοπική διαθεσιμότητα και οικονομική προσιτότητα των κατοικιών.
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία ανταποκρίνεται σε αυτές τις ιδιαίτερα τοπικά προσδιορισμένες ανάγκες. Παρέχει στις δημόσιες αρχές νομική ασφάλεια όταν επιλέγουν να αναλάβουν δράση, με βάση τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και εντός του πλαισίου του δικαίου της ΕΕ.
Ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη λάβει μέτρα για να περιορίσουν αυτές τις πιέσεις, όμως έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με νομικές προσφυγές και αμφισβητήσεις σχετικά με τη συμβατότητα των μέτρων τους με το δίκαιο της ΕΕ.
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία προσφέρει σαφήνεια και προβλεψιμότητα και ανταποκρίνεται στο αίτημα των κρατών-μελών και των δήμων για μεγαλύτερη νομική ασφάλεια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ενεργούν στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε:
«Πριν από έναν χρόνο, δεσμεύτηκα να αντιμετωπίσω το ζήτημα της οικονομικά προσιτής κατοικίας στην Ευρώπη. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, παρέχοντας μεγαλύτερη σαφήνεια και στήριξη στις τοπικές αρχές και τις τοπικές κοινωνίες, με βάση τις πραγματικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Η έλλειψη οικονομικά προσιτής κατοικίας αποτελεί πηγή ανησυχίας για τόσο πολλούς Ευρωπαίους πολίτες. Οι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες και οι φοιτητές δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά να ζουν εκεί όπου εργάζονται και σπουδάζουν.
Αλλά, πάνω απ’ όλα, πρόκειται για ζήτημα δικαιοσύνης. Σήμερα παραδίδουμε αποτελέσματα για όλους τους Ευρωπαίους».
Νομική ασφάλεια για τις αρχές που λαμβάνουν μέτρα
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία δημιουργεί για πρώτη φορά ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αξιολόγηση μέτρων που σχετίζονται με τη στέγαση και επηρεάζουν την ενιαία αγορά.
Η απόφαση για το εάν θα ληφθούν μέτρα και ποια μέτρα θα υιοθετηθούν παραμένει στις αρμόδιες αρχές. Οι επιλογές στον τομέα της στεγαστικής πολιτικής εξακολουθούν να αποτελούν αρμοδιότητα σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Ο νόμος έχει σχεδιαστεί ώστε να παρέχει νομική σαφήνεια στις αρχές όταν επιλέγουν να αναλάβουν δράση σε περιοχές που αντιμετωπίζουν στεγαστική πίεση, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενιαία αγορά και σεβόμενος πλήρως την αρχή της επικουρικότητας.
Οι νέοι κανόνες έχουν σχεδιαστεί ώστε να βοηθούν τις αρμόδιες αρχές να εντοπίζουν τις «περιοχές υπό στεγαστική πίεση», χρησιμοποιώντας κοινή μεθοδολογία.
Όταν οι αρχές επιλέγουν να περιορίσουν τη χρήση κατοικιών, για παράδειγμα για βραχυχρόνιες μισθώσεις ή κενές κατοικίες, θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι αυτή η χρήση συμβάλλει στις τοπικές στεγαστικές πιέσεις και να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα που λαμβάνονται είναι στοχευμένα, αναγκαία και αναλογικά.
Τι προβλέπεται για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Όσον αφορά τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, όπως τονίζεται, κάθε μέτρο θα πρέπει να στοχεύει σε δραστηριότητες που μειώνουν το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για μακροχρόνια χρήση, ιδίως όταν η κλίμακα, η συχνότητα ή ο εμπορικός χαρακτήρας τους επιτείνουν τη στεγαστική πίεση.
Πριν από την επιβολή περιορισμών, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει επίσης να αποδεικνύουν ότι η δραστηριότητα των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει προκαλέσει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική προσιτότητα ή τη διαθεσιμότητα κατοικιών για τουλάχιστον τρία χρόνια και ότι λιγότερο περιοριστικά μέτρα δεν θα ήταν εξίσου αποτελεσματικά.
Οι αρχές θα πρέπει να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν τον Κανονισμό της ΕΕ για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων καταχώρισης, καθώς και της αφαίρεσης ή απενεργοποίησης καταχωρίσεων που δεν συμμορφώνονται με αυτές.
Όπου είναι διαθέσιμα, θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιούν τα δεδομένα που συλλέγονται βάσει του συγκεκριμένου Κανονισμού για να υποστηρίζουν την αξιολόγησή τους.
Δεύτερες κατοικίες και κενά ακίνητα
Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις δεν είναι η μόνη μορφή χρήσης κατοικιών διαφορετική από την κύρια κατοικία που μπορεί να επιτείνει τις στεγαστικές πιέσεις.
Οι αρχές λαμβάνουν επίσης μέτρα που επηρεάζουν την απόκτηση ή τη χρήση οικιστικών ακινήτων, για παράδειγμα για την αντιμετώπιση του ζητήματος των δεύτερων κατοικιών ή της παρατεταμένης παραμονής ακινήτων χωρίς χρήση.
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία παρέχει επίσης ένα σαφέστερο πλαίσιο για τέτοιου είδους παρεμβάσεις.
Ο νόμος προστατεύει τη νομική ασφάλεια και τις δικαιολογημένες προσδοκίες: οι όροι που συνδέονται με την απόκτηση ακινήτων δεν μπορούν να εφαρμόζονται αναδρομικά, θα πρέπει να προβλέπονται κατάλληλες μεταβατικές ρυθμίσεις και τα μέτρα για την αντιμετώπιση της μακροχρόνιας αδράνειας των ακινήτων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη δικαιολογημένες περιόδους μη κατοίκησης ή μη χρήσης.
Τι σημαίνει για τους κατοίκους και την αγορά ακινήτων
Για τους κατοίκους περιοχών που βρίσκονται υπό στεγαστική πίεση, στόχος είναι τα μέτρα που λαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο να είναι καλύτερα στοχευμένα, να στηρίζονται περισσότερο σε αποδεικτικά στοιχεία και να επανεξετάζονται με την πάροδο του χρόνου.
Παράλληλα, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από δράσεις που αυξάνουν την προσφορά κατοικιών.
Οι επενδυτές και οι ιδιοκτήτες ακινήτων που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες τοπικές αγορές θα επωφεληθούν από μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο.
Αύξηση της προσφοράς κατοικιών
Η πρόταση συνοδεύεται από Σύσταση σχετικά με την οικονομική προσιτότητα και την προσφορά κατοικιών στις περιοχές υπό στεγαστική πίεση.
Η Σύσταση στηρίζει τις αρχές στις προσπάθειές τους να αυξήσουν την προσφορά κατοικιών στις περιοχές που το χρειάζονται περισσότερο, μεταξύ άλλων μέσω:
- ταχύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού,
- ταχύτερης έκδοσης αδειών για νέες κατασκευές,
- ανακαίνισης κτιρίων,
- επανάχρησης και μετατροπής υφιστάμενων κτιρίων,
- διευκόλυνσης των επενδύσεων.
Οι αρχές ενθαρρύνονται επίσης να συγκεντρώσουν τις προσπάθειές τους για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών μέσω Σχεδίων Επιτάχυνσης της Στέγασης (Housing Acceleration Plans).
Μαζί, η νομοθετική πρόταση και η Σύσταση βοηθούν τις αρχές να διατηρήσουν την οικονομική προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα των κατοικιών, ενώ παράλληλα επιταχύνουν την πρόσθετη προσφορά κατοικιών που χρειάζεται η ΕΕ.
Ο Νόμος αποτελεί ένα από τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία (European Affordable Housing Plan), μαζί με τους νέους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις υπέρ της οικονομικά προσιτής κατοικίας και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Κατασκευή Κατοικιών.
Επόμενα βήματα
Η νομοθετική πρόταση θα προωθηθεί τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει τη στενή συνεργασία με τα κράτη-μέλη και όλους τους αρμόδιους ενδιαφερόμενους φορείς για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία.
Ιστορικό
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβε η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή θα αντιμετώπιζε το ζήτημα της οικονομικά προσιτής κατοικίας μέσω μιας νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Πρόκειται για εμβληματική πρωτοβουλία στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία και συμπληρώνει τις δράσεις της ΕΕ για την κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην κοινωνική και οικονομικά προσιτή κατοικία, καθώς και για τη μείωση του χρόνου και του κόστους κατασκευής και ανακαίνισης κατοικιών.
Παράλληλα, συμπληρώνει τους υφιστάμενους κανόνες της ΕΕ για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι οποίοι εφαρμόζονται από τον Μάιο του 2026 και αποσκοπούν στη βελτίωση της διαφάνειας και της πρόσβασης στα δεδομένα.
Ο Νόμος για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία θέτει, από την πλευρά του, το πλαίσιο για την αξιολόγηση και την τεκμηρίωση μέτρων που σχετίζονται με τη στέγαση.
