Στην Ειδική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Κρίση Στέγασης μίλησε πρόσφατα η γενική διευθύντρια της APARTUR – του Συνδέσμου Τουριστικών Διαμερισμάτων της Βαρκελώνης – Marian Muro, παρουσιάζοντας το μοντέλο ρύθμισης που εφαρμόζει η πόλη εδώ και πάνω από μία δεκαετία. Η Muro υπερασπίστηκε το σύστημα αδειοδότησης και τους περιορισμούς που υιοθετήθηκαν ήδη από το 2012, τονίζοντας ότι, ενώ άλλες χώρες αρχίζουν μόλις τώρα να συζητούν ρυθμιστικά μέτρα, η Βαρκελώνη έχει χτίσει ένα από τα πιο ώριμα οικοσυστήματα λειτουργίας του τομέα των βραχυχρόνιων μισθώσεων (STR) στην Ευρώπη.
«Ναι» στη ρύθμιση, αλλά με τεκμηρίωση και αναλογικότητα
Όπως επεσήμανε η Muro, η APARTUR στηρίζει τη ρύθμιση του κλάδου, όμως υπογραμμίζει ότι κάθε μέτρο πρέπει να είναι αναλογικό, τεκμηριωμένο και σύμφωνο με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ομιλήτρια ανέδειξε ότι η κρίση προσιτής κατοικίας δεν οφείλεται μονοσήμαντα στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, αλλά σε ένα σύνολο παραγόντων:
- Έλλειψη αποθέματος κατοικιών και χαμηλή νομική ασφάλεια για τους ιδιοκτήτες
- Γραφειοκρατικές καθυστερήσεις στην έκδοση πολεοδομικών αδειών
- Άνοδος κατασκευαστικού κόστους και υψηλή φορολογία
- Ανεπαρκείς πολιτικές κοινωνικής κατοικίας
- Συγκέντρωση οικονομικής δραστηριότητας και πληθυσμού σε μεγάλες πόλεις
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι περιορισμοί στις STR δεν έχουν καταφέρει να ανακόψουν την άνοδο των ενοικίων, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι ρυθμίσεις που στοχεύουν αποκλειστικά τον κλάδο δεν μπορούν να επιλύσουν ένα δομικά σύνθετο πρόβλημα.
Το παράδειγμα της Βαρκελώνης
Η Βαρκελώνη αποτέλεσε πρωτοπόρο στην Ευρώπη, καθιερώνοντας από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 ένα καθεστώς αδειοδότησης για τα τουριστικά διαμερίσματα, με άδειες χωρίς ημερομηνία λήξης. Από το 2014 ο δήμος σταμάτησε να εκδίδει νέες άδειες, επιδιώκοντας καλύτερο έλεγχο και εξορθολογισμό της αγοράς.
Το μοντέλο αυτό επέτρεψε στην πόλη να καταπολεμήσει την παράνομη δραστηριότητα και να διαμορφώσει έναν ισορροπημένο χάρτη τουριστικής προσφοράς, όπου οι περίπου 10.000 αδειοδοτημένες STR αποτελούν μόλις το 1% του συνολικού αποθέματος κατοικιών.
Ωστόσο, το 2023 η Περιφέρεια της Καταλονίας εισήγαγε νέο πλαίσιο, το οποίο επιβάλλει πενταετή πολεοδομική άδεια για κάθε STR, με προθεσμία συμμόρφωσης έως το 2028. Η άρνηση λήψης της νέας άδειας συνεπάγεται διακοπή δραστηριότητας.
Τον Ιούνιο του 2024, ο Δήμος ανακοίνωσε ακόμη πιο δραστική κατεύθυνση: την πλήρη κατάργηση όλων των υφιστάμενων αδειών από τον Νοέμβριο του 2028, αξιοποιώντας το περιφερειακό πλαίσιο και την επίκληση της στεγαστικής κρίσης. Η απόφαση αυτή, όπως σημείωσε η Muro, οδηγεί ουσιαστικά στην εξάλειψη του τομέα των STR στη Βαρκελώνη.
Τα δεδομένα: Καμία συσχέτιση STR και αύξησης ενοικίων
Με βάση την ανάλυση της APARTUR, δεν προκύπτει συσχέτιση μεταξύ των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της αύξησης των ενοικίων:
- Την περίοδο 2014–2023, οι αδειοδοτημένες STR αυξήθηκαν μόλις 2,2%, ενώ τα ενοίκια εκτοξεύθηκαν κατά 72%.
- Στο Eixample, όπου οι αδειοδοτημένες STR μειώθηκαν 3%, τα ενοίκια αυξήθηκαν 10% πάνω από τον μέσο όρο.
- Στο Nou Barris, όπου οι STR αυξήθηκαν 111%, τα ενοίκια αυξήθηκαν λιγότερο από τον μέσο όρο.
- Στην πόλη υπάρχουν άνω των 10.000 κενών κατοικιών και 27.000 ακίνητα που χρησιμοποιούνται για άλλες οικονομικές δραστηριότητες – αριθμοί πολύ μεγαλύτεροι από τον συνολικό αριθμό STR.
Τα στοιχεία, σύμφωνα με την Muro, αποδεικνύουν ότι η εξίσωση STR = υψηλά ενοίκια είναι ανακριβής.
Ζήτημα συμβατότητας με το ευρωπαϊκό δίκαιο
Η APARTUR θεωρεί ότι η εξαγγελθείσα πλήρης απαγόρευση παραβιάζει την Οδηγία για τις Υπηρεσίες, καθώς συνιστά:
- Διάκριση
- Μη αναλογικότητα
- Μέτρο που δεν είναι κατάλληλο για την επίτευξη του στόχου
Η Muro προειδοποίησε ότι μια τέτοια απαγόρευση θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία, το εμπόριο, την απασχόληση και τα δημόσια έσοδα.
Ανάγκη για εξισορρόπηση και ευρωπαϊκή καθοδήγηση
Η εκπρόσωπος της APARTUR κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να διασφαλίσει ότι οι περιορισμοί θα παραμένουν αναλογικοί, επιτρέποντας συνέχιση της δραστηριότητας των STR παράλληλα με μέτρα προστασίας της κατοικίας. Στόχος, όπως είπε, πρέπει να είναι η ισορροπία:
- Ρύθμιση όπου χρειάζεται για την προσβασιμότητα στη στέγη
- Προστασία της επιλογής των καταναλωτών και αποφυγή μονοπωλίου ξενοδοχειακών μονάδων
- Διατήρηση μιας ευέλικτης και οικονομικά προσιτής μορφής φιλοξενίας
Η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναδεικνύει τη Βαρκελώνη ως κομβικό παράδειγμα για τη διαμόρφωση ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου γύρω από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις – και το πώς η πολιτική μπορεί να επηρεάσει δραστικά μια ολόκληρη αγορά.
